Burgemeesters Jouke Douwe de Vries en Anja Haga aan het woord

De een heeft er bijna een jaar als kroonbenoemde burgervader opzitten, de ander is nog minstens tot najaar 2026 waarnemer. Een gesprek met Jouke Douwe de Vries van Achtkarspelen en Anja Haga van Dantumadiel. Over carrièrekansen, carbid en coalitiebreuken. 

Jouke Douwe De Vries (55) is bijna een jaar burgemeester van Achtkarspelen. Hij zit er ontspannen bij. ,,Ik bin eins hiel relaxed”, laat hij weten. Toch zijn er twee onderwerpen die hem lichtelijk zorgen baren. 

Ten eerste is er het cabaret op het gemeentehuis. Dat vindt enkele dagen na het interview plaats. De burgemeester zit in het publiek en moet maar zien wat zijn ambtenaren ervan maken. ,,As se dy net oanpakke, dochst der net ta”, zegt De Vries met een glimlach. 

Serieuzer is de naderende jaarwisseling. Voor De Vries is het zijn eerste Oud en Nieuw als burgemeester, maar ook meteen de laatste waarin vuurwerk nog is toegestaan. ,,Ik hear ferhalen fan minsken dy’t noch in kear los wolle.”

Carbid
In Achtkarspelen zijn ongeveer 25 carbidlocaties. De Vries wil op oudjaarsdag een rondgang langs een aantal plekken maken. „Ik kin net oeral by del, mar ik fyn it wichtich om my sjen te litten. It is in moaie tradysje,” zegt hij. 

Anja Haga (49), waarnemend burgemeester van Dantumadiel, stelt haar collega gerust. Zij maakte de jaarwisseling vorig jaar al mee. „Ik haw no it gefoel dat ik mear grip haw”, zegt ze. ,,Der is in soad oerlis, mei carbidploegen en ynwenners. As gemeente hawwe we dien wat we koene. Uteinlik is it oan de minsken sels.”

Haga is van plan zo veel mogelijk carbidlocaties aan te doen. Met vijftien verschillende carbidlocaties moet ze de gang er behoorlijk inhouden, maar ze doet het met liefde. ,,As âld en nij oeral yn Dantumadiel ferrinne soe as op de karbidplakken, kin ik it elkenien oanriede. Dat binne leuke feestjes, dan rint it doarp út.”

Wanneer het toch uit de hand loopt, rest een burgemeester volgens Haga niets anders dan handhaven. ,,Wy hawwe op in plak fjoerwurk yn beslach nommen, gelyk oan hângranaten.” De Vries doet een oproep. ,,Brûk dyn ferstân en hâld it feilich.”

Ûntwethâlderjen
Voordat De Vries het burgemeestersambt bekleedde was hij bijna zes jaar wethouder in de gemeente Noardeast-Fryslân. Tijdens zijn aanstelling als burgemeester kreeg De Vries van Commissaris van de Koning Arno Brok de opdracht mee om te ‘ûntwethâlderjen’. Gevraagd naar of dat gelukt is volgt een lange eeuh… van De Vries. 

„Nei de simmer better as derfoar”, zegt De Vries eerlijk. ,,Ik lear om te harkjen en fragen te stellen. Ik bin foarsitter fan it kolleezje én de ried. As boargemaster bist fan it proses en minder fan de ynhâld. As wethâlder wie ik direktiver.”

Ik bin no boargemaster, mar as ik dat net mear bin, is it wer gewoan Jouke Douwe

Haga erkent ‘it belang fan ûnôfhinklikens’.  Zij was achtereenvolgens statenlid in Fryslân, wethouder in Arnhem en Europarlementariër in Brussel. „Ik tocht earst dat ik de politike rol misse soe”, zegt ze. „Mar, ik fyn it hearlik om dy a-politike posysje te hawwen. It giet net om myn miening.”

Waar het volgens haar wel om gaat zijn of de stukken vanuit het college, logisch, goed onderbouwd en transparant zijn. ,,Dat fyn ik no wichtich. Ik hoech gjin kampanje te fieren of überhaupt ferkeazen te wurden. Dat jout frijheid.”

Coalitiebreuk
Enkele maanden na haar aantreden werd Haga geconfronteerd met een coalitiebreuk in Dantumadiel. ,,Dat fûn ik foaral foar de minsken en de wethâlder sels hiel soer”, zegt ze daarover. 

Tegelijkertijd was het voor haar als burgemeester professioneel gezien interessant om zo’n proces van dichtbij mee te maken. ,,Do hast der wurk fan, mar it is ek oan dy om mei de ried nei oplossingen te sykjen sadat it gemeentebestjoer wer fierder kin.”

Dan komt het volgens Haga goed uit dat de burgemeester boven de partijen staat en geen onderdeel is van de situatie die tot een breuk leidt. ,,Dan komst echt oan bod as boargemaster en toanst dyn mearwearde.” 

De blik van Haga richt zich onvermijdelijk op haar gesprekspartner. De Vries stapte in 2024 op als wethouder na een vertrouwensbreuk in Noardeast-Fryslân. ,,Fan de iene op’e oare dei wie ik gjin wethâlder mear”, herinnert hij het zich nog goed. 

,,De oare deis kinst sels mei dyn paske it gemeentehûs net mear yn. Gjin oerdracht, neat. Dat wurket tige relativearjend.” De periode als ambteloos burger heeft De Vries als ‘zeer louterend’ ervaren. 

,,Dyn wurk jout dy in status, do bist dyn funksje. Dat makket it allegear hiel betreklik en dat is goed om dy te realisearjen. Ik bin no boargemaster, mar as ik dat net mear bin, is it wer gewoan Jouke Douwe.”

Dat Haga waarnemer in Dantumadiel zou worden lag niet per se in de lijn der verwachting. In 2024 wilde ze haar verblijf in het Europees Parlement verlengen. Ze was tijdens de verkiezingen lijsttrekker van de ChristenUnie, die partij haalde geen zetel. 

Toch vindt Haga het niet jammer dat ze momenteel niet in Brussel werkt. ,,Uteinlik rint myn karriêre hiel oars en dat is ek okee. Oardel jier lyn tocht ik dêr fansels hiel oars oer.”

Wat ze hierna gaat doen weet ze nog niet. Eerst moet de procedure voor een nieuwe burgemeester weer gestart, die is gestaakt nadat er in eerste instantie te weinig geschikte kandidaten solliciteerden. Dat proces begint na de gemeenteraadsverkiezingen van maart weer te lopen.

Het dalende aantal sollicitanten voor het burgemeestersambt is een landelijke trend. „Faaks omdat it om in lytsere gemeente giet.”, oppert Haga. „Dêrneist hiest yn Dantumadiel de, logyske, eask dat de boargemaster Frysk praat. Dan is de fiver no ienkear lytser.”

De Vries wijst daarnaast op praktische belemmeringen. „Kroanbeneamde boargemasters hawwe in jier om te ferhúzjen. Op stel en sprong dyn hûs ferkeapje is finansjeel net oantreklik.” Zelf woont hij nog in Dokkum, maar verbouwt een huis in Buitenpost. Voor de zomer hoopt hij met zijn vrouw definitief naar Achtkarspelen te verhuizen. 

Opvallend genoeg woont ook Haga in Dokkum. „Ik wenje tichter by it gemeentehûs as guon wethâlders”, merkt ze droog op. Waarnemers zijn niet verplicht om in hun gemeente te wonen.

As âld en nij oeral yn Dantumadiel sa ferrinne soe as op de karbidplakken, kin ik it elkenien oanriede

Ontvlechting
Zowel Achtkarspelen als Dantumadiel bevinden zich in een opbouwfase na de ontvlechting van de ambtelijke organisatie. De Vries nam in zijn eerste jaar bij bijna honderd nieuwe ambtenaren de ambtseed of -belofte af. „Us organisaasje is yn ûntwikkeling. Wy reitsje op toeren. Mar wy hawwe bewust wachte mei in fisytrajekt. Dat past ek by útstek by in nije ried.”

Dat zij waarnemend is, doet volgens Haga niets af aan haar inzet. „Ik bin hjir foar de folle hûndert persint boargemaster”, zegt ze. „Ik hoopje dat ik de organisaasje op in heger plan achterlit.”

Wanneer haar vertrek aan de orde is en wat ze dan gaat doen, ziet ze later wel. „Freegje dat nei de simmer noch mar ris. Ik leau dat myn libben lieding kriget. Dingen barre no ienkear sa’t se barre moatte.”

De Vries knikt. „Der moat boppe wol ien wêze dy’t it bêste mei dy foarhat.” Haga glimlacht. „ Dêr kinne we elkoar yn fine.”

Bron: Nieuwsblad Noordoost Friesland

Tekst: Frank de Wilt

Foto’s: Bote Schoorstra